ページ3:

.
พลายแก้วยกทัพกลับ
ในตอนกล่าวถึง
พลายแก้วชมดงกับนางลาวทอง
พลายแก้วเข้าเฝ้า
• พลายแก้วได้เป็นขุนแผน
• ขุนแผนกลับบ้าน
.
.
นางวันทองบอกความขุนแผน
.
• นางวันทองทะเลาะกับนางลาวทอง
.
.
ขุนแผนห้าม นางวันทองติดขุนแผน
.
นางวันทองเรียกคนจะตบนางลาวทอง
ขุนแผนวิวาทกับนางวันทอง
นางวันทองจะผูกคอตาย
.
.
ขุนแผนทิ้งนางวันทอง
.
ขุนแผนสั่งให้ล้อมเรือนจะฆ่าขุนช้าง • นางศรีประจันส่งตัวนางวันทองให้ขุนช้าง
• นางลาวทองห้ามขุนแผน
.
• ขุนช้างได้นางวันทองเป็นเมีย

ページ4:

พลายแก้วยกทัพกลับ
๏ จะกล่าวถึงโฉมเจ้าพลายแก้ว
ครั้นผ่องแผ้วแสงสว่างกระจ่างไข
ออกนั่งหน้าโรงพลันทันใด ขุนนางไทยลาวหมอบนอบน้อมกาย
ปรึกษาเสร็จสงครามตามกระแส พอนายเวรตำรวจแร่เข้าในค่าย
นั่งลงยิ้มพยักทักทาย
ให้เลิกทัพกลับไปยังกรุงศรี
จึงสั่งเพี้ยลาวท้าวพระยา
แปลบทประพันธ์
แน่นายมีรับสั่งอย่ารั้งรา
เจ้าพลายยินดีเป็นหนักหนา
อยู่รักษาบ้านเมืองให้มั่นคง
เมื่อรุ่งอรุณ พลายแก้วออกนั่งที่หน้าโรง ขุนนางทั้งไทยและลาวต่างพากันหมอบกราบอย่างนอบน้อม แล้วปรึกษาหารือ
กันถึงเรื่องศึกสงครามตามเหตุการณ์ที่เป็นไป ไม่นานนัก นายเวรตำรวจได้เข้ามายังค่าย เดินมานั่งลงพร้อมยิ้มพยักหน้า
ทักทาย พลางแจ้งว่า “ท่านนาย มีรับสั่งให้งดการศึก และให้เลิกทัพกลับกรุงศรีอย่าชักช้า” พลายแก้วเมื่อได้ยินรับสั่ง ก็ดีใจ
เป็นอย่างยิ่ง จึงสั่งการให้เพี้ยลาวและเหล่าท้าวพระยาอยู่รักษาบ้านเมืองให้มั่นคงต่อไป

ページ5:

พลายแก้วเข้าเฝ้าและได้เป็นขุนแผน
๏ ครานั้นพระองค์ได้ทรงฟัง จึงดำรัสตรัสสั่งพระหมื่นศรี
ประทานของต้องตามความชอบมี เจียดกระบี่เสื้อใส่ได้ประทาน
ตัวอ้ายพลายให้ตั้งเป็นขุนแผน อยู่รักษาเขตแดนที่ปลายด่าน
คุมไพร่ห้าร้อยคอยเหตุการณ์
ทั้งพระยากำแพงระแหงเถิน
แล้วประทานเรือยาวเก้าวา
ได้รางวัลนั้นเกินที่อาสา
ถาดหมากคนโททองของนานา
ออกจากวังในมิได้ช้า
เชียงทองก็ครรไลไปด้วยกัน
บังคมลาพระองค์ผู้ทรงธรรม์
รีบลงนาวาขมีขมัน
สิบห้าวันถึงบ้านสําราญใจ
pahamani.co

ページ6:

พลายแก้วเข้าเฝ้าและได้เป็นขุนแผน
แปลบทประพันธ์
ครั้นพระองค์ทรงฟังจบ ก็มีพระราชดำรัสสั่งพระหมื่นศรีให้มอบสิ่งของรางวัลตามความดีความ
ชอบ โดยพระราชทานกระบี่และเครื่องแต่งกายแก่พลายแก้ว พร้อมแต่งตั้งให้ดำรงตำแหน่ง ขุนแผน
ประจำการอยู่รักษาปลายด่าน และมอบเรือยาวเก้าวาพร้อมไพร่ห้าร้อยไว้คอยสอดส่องเหตุการณ์
ส่วนพระยากำแพง พระยาระแหง และพระยาเถิน ก็ได้รับพระราชทานสิ่งของมากมาย อาทิ ถาด
หมากและคนโททอง อันเป็นผลบุญคุณจากการอาสาช่วยรบ ครั้นแล้วทั้งหมดได้ถวายบังคมลาออก
จากวังโดยมิช้า พากันไปลงเรือทันที ฝ่ายเจ้าเมืองเชียงทองก็เดินทางกลับบ้านเช่นกัน ใช้เวลาเดินทาง
สิบห้าวันจึงถึงเมือง สุขสำราญเบิกบานใจถ้วนทั่ว
แ

ページ7:

พลายแก้วเข้าเฝ้าและได้เป็นขุนแผน
๏ จะกล่าวถึงโฉมเจ้าพลายแก้ว เป็นขุนนางขึ้นแล้วท่านตั้งให้
มีชื่อเป็นขุนแผนแว่นไว
พาเจ้าลาวทองสองพีเลียง
ออกเรือจากท่ามาด้วยกัน
แปลบทประพันธ์
บังคมลาคลาไคลลงเรือพลัน
นั่งเรียงมาในเรือที่นอนนั่น
โยนยาวฉาวลั่นสนั่นมา
หลังจากได้รับการแต่งตั้งเป็นขุนนาง มีนามว่า ขุนแผน แว่นไว แล้ว ขุนแผนได้ถวายบังคมลา
เสร็จสิ้น จากนั้นก็รีบพานางลาวทองพร้อมด้วยพี่เลี้ยงทั้งสองลงเรือ นั่งอยู่ในเรือนอน ครั้นเรือออก
จากท่า ก็เคลื่อนไปตามลำน้ำ เดินทางต่อเรื่อยมาไม่หยุด
บทขับเสภา

ページ8:

นางวันทองบอกความขุนแผน
อ้ายขุนช้างมาบอกกับแม่น้อง ว่าหม่อมไปเชียงทองไม่มาได้
เสียทัพยับตายกระจายไป
อ้ายลาวแทงทิ้งไว้กลางดอน
เอากระดูกห่อผ้ามาให้ดู
น้องรู้ร้องไห้ไม่หยุดหย่อน
กับสายทองสองคนบนที่นอน
ข้อนอกฟกช้ำทุกเวลา
ไปดูโพธิ์สามต้นหล่นเหลือง
สุดฤทธิ์สุดคิดจะโศกา
แปลบทประพันธ์
ให้แค้นเคืองขุ่นเข็ญเป็นหนักหนา
จึงอุตสาห์ทำบุญแล้วกรวดน้ำ
อ้ายขุนช้างมันมาบอกกับแม่น้อง ว่าพี่ไปเชียงทองมิอาจกลับมาได้ ทัพกรุงศรีแตกพ่ายกระจัดกระจายไป
พลายแก้วถูกอ้ายลาวแทงทิ้งไว้ที่กลางดอน มันเอากระดูกห่อผ้ามาให้ดู น้องกับพี่สายทองเห็นแล้ว ร้องไห้มิได้หยุด
หย่อน ช้ำอกช้ำใจทุกวันเวลา น้องได้ไปดูต้นโพธิ์สามต้น ที่ปลูกอธิษฐานไว้ใบก็ร่วงหล่น ให้รู้สึกแค้นเคือง ขุ่นข้อง
เศร้าหมองใจ เป็นหนักหนา จึงได้คิดทำบุญ อุทิศส่วนบุญส่วนกุศล กรวดน้ำ ส่งไปให้พี่พลายแก้ว แต่ใจยัง
ตรมตรอมทุกเช้าค่ำ
ยาง ไม้นวันละ

ページ9:

นางลาวทองห้ามขุนแผน
๏ ครานั้นลาวทองอยู่ในม่าน เห็นตัวเดือดดาลจนตัวสั่น
ตกใจกลัวจะไปไล่ฟาดฟัน เผยม่านออกมากั้นขุนแผนไว้
งดก่อนผ่อนคิดให้จงดี
ฟังคำเมียนี้อัชฌาสัย
บ้านเมืองมีชื่ออื้ออึงไย
ไปไหนจะพ้นฝีมือกัน
ชอบผิดคิดให้เป็นเค้ามูล
พ่อจะบังอาจใจไล่ฟาดฟัน
แปลบทประพันธ์
พิดทูลถ้อยความเป็นไรนั่น
ภายหลังจะอันตรายตัว
ลาวทองอยู่ในม่าน เห็นผัวเดือดดาลจนตัวสั่น รู้สึกตกใจกลัวว่าตัวจะไปไล่ฟาดฟันผู้คน จึงออก
มาจากม่านห้ามขุนแผนไว้ “ขอให้งดความใจร้อนไว้ก่อนเถิด ให้คิดให้จงดี ฟังคำเมียนี้สักนิด บ้านเมือง
มีชื่อ มีแป จะอื้ออึงไปไย ใช้กำลังไป คงจะไม่มีผู้ใดแพ้ชนะจริง ๆ ผิดถูกย่อมมีเค้ามูล เพ็ดทูลถ้อยความ
ตามเป็นจริงที่เกิดขึ้นเถิด การที่พ่อบังอาจไปไล่ฟาดฟันผู้คน จะเป็นอันตรายต่อตัวเองในภายหน้า
ทุนบ้างทุนแน่!! คน
นางไม้

ページ10:

นางวันทองทะเลาะกับนางลาวทอง
• ชิชะถ้อยคำอีลาวดอน
งาช้างเนื้อไม้จึงได้มา
เจ้าลาวทองก็มิต้องลงเดินดิน
ให้เขาชมโฉมนางอยู่กลางทัพ
แง่งอนไม่น้อยร้อยภาษา
กูจะเกณฑ์ช้างงาออกไปรับ
จะให้ขึ้นแคร่บินมาหยิบหยิบ
ผลัดกันรับคานหามมาตามทาง
จึงจะสมสกุลคุณจอมทอง
จะจัดแจงข้าวปลาไว้ท่านาง
แปลบทประพันธ์
ด้วยยศศักดิ์บ้านช่องท่านกว้างขวาง
พอวางแคร่จะได้แร่เข้าทันควัน
“ชิชะ ถ้อยคำอีลาวดอน ร้อยเรียงคำได้ดีไม่น้อย งาช้าง เนื้อไม้ หากมึงได้มา กูจะเกณฑ์
ช้างงาออกไปรับ เจ้าลาวทองก็มิต้องลงเดินดิน จะให้ขึ้นเคร่ แล้วให้คนหามมาพรึบพรับ จะ
ให้คนผลัดกันรับคานหาม ให้คนในกองทัพชมโฉมงามลาวทองมาตามทาง จึงจะสมสกุล
จอมทอง ด้วยยศศักดิ์ บ้านช่องของท่านนั้นกว้างขวาง จะจัดแจงข้าวปลาไว้คอยท่า พอวาง
แคร่ลงทุกอย่างจะได้พร้อมทันทีสำหรับนาง

ページ11:

นางวันทองเรียกคนจะตบนางลาวทอง
• ถึงกระนั้นก็การอะไรใคร
ฤาช้างแทงมีงเข้าไปจนคอหอย
ทุตอีลาวชาวป่าขึ้นหน้าลอย
แม่จะต่อยเอาเลือดลงล้างตีน
เจ็บใจไม่น้อยสักร้อยเท่า
ดังใครเอาดาบฟาดให้ขาดวิ่น
สายทองกับอีปลีทั้งอีจีน
ปีนเรือลงมาด้วยมาช่วยกู
เป็นไรเป็นนะไม่ละกัน
ลาวทองแอบหลังบังผัวดู
แปลบทประพันธ์
ขุนแผนเข้ากั้นน้องวันทองอยู่
พวกสายทองกรูจะตบเอา
“ถึงกระนั้นเป็นการอะไรของใคร ฤาช้างแทงมึงเข้าไปจนถึงคอหอย ทุดอีลาวชาวป่า มาลอยหน้าลอยตา
แม่จะต่อยเอาเลือดมาล้างตีน เจ็บใจนัก ดังใครเอาดาบมาฟาดฟัน ให้ขาดวิ่น สายทอง กับอีปลี ทั้งอีจีน
ปีนเรือนลงมา มาช่วยกู เป็นไรเป็นกัน วันนี้ไม่ขอยอมเป็นเด็ดขาด” ขุนแผนกั้นวันทองไว้ ลาวทองไปแอบข้างหลังตัว
โผล่หน้าออกมาดู สายทอง และพวกกรูเข้ามาจะตบ

ページ12:

ขุนแผนห้า
เอ๊ะเอาแล้วสิเจ้าวันทอง เกินหนักแล้วน้องไม่เกรงผัว
ดึงดื้อถือผิดไม่คิดตัว
ถึงมิกลัวก็จะเกรงบ้างเป็นไร
ชั่วดีพี่ก็ได้เป็นผัวเจ้า หาได้ช่วยเรามาเป็นผัวไม่
อย่าหนักไปนักมักขัดใจ มาตีปลาหน้าไซให้เสียปลา
ถ้ารักตัวกลัวอายจงวายแค้น อย่าเปรี้ยงแปร้นแปร้นนักจักขายหน้า
ถ้ามีฟังยั่งยืนขืนเข้ามา มิอายชาวพาราก็ดูเอา ฯ
แปลบทประพันธ์
“เอ๊ะ เอาแล้วสิวันทอง ไม่เกรงใจผัว ดื้อดึงถือดี หนักไปแล้วน้อง ถึงมิกลัวก็เกรงใจกันบ้าง
เป็นไร จะชั่วดี พี่ก็ได้เป็นผัวเจ้า อย่าให้หนักเกินไปนัก จะทำให้ขัดใจกันได้ ขออย่ามาตีปลาหน้า
ไซให้เสียปลา ถ้ารักตัวกลัวอายจงคลายความเคียดแค้นเถิด อย่าแปนนักจักได้ขายหน้า ถ้ายัง
มฟัง ยังยืนจะเข้ามา ไม่อายชาวบ้านก็ตามใจ”

ページ13:

ขุนแผนวิวาทกับนางวันทอง
ตำแยเจ้าเอ๋ยมันแสนคัน จะเท่ามันคนนี้หามีไม่
กลากเกลื้อนขี้เรื้อนพรรใน หยูกยาหาใส่ก็หายคัน
อีชาติชั่วเป็นตัวเท่าตัวหนอน ไชชอนดิบเดี้ยมจนตัวสั่น
ถึงหายาให้สิ้นถิ่นสุพรรณ วันเดียวก็จะสิ้นตารายา
มึงตายเสียเถิดวันทองเอ๋ย
อย่าอยู่เลยชักดาบออกเงื้อง่า
จิกหัวเอามาฆ่าให้ตายฯ
กระถีบโผงผางกลางนาวา
แปลบทประพันธ์
ตำแยที่ว่าแสนคันจะเท่าอีคนนี้ก็หาไม่ กลากเกลื้อน ขี้เรื้อน หายามาใส่ก็หายคัน อีชาติชั่ว
เป็นดังเหมือนตัวหนอน เที่ยวไชชอนต้วมเตี้ยมจนตัวสั่น ถึงหายามารักษาทั้งสุพรรณวันเดียวก็
คงหมดสิ้นตำรา มึงตายเสียเถิดอีวันทองเอ๋ย อย่าอยู่เลย” จากนั้นขุนแผนก็ชักดาบเสื้อขึ้น
กระทืบกลางเรือโผงผาง “ขอจิกหัวมันมาฆ่าให้ตาย”
ช้าง...

ページ14:

นางวันทองผูกคอตาย
พ
ตายเสียตายเถิดประเสริฐกว่า
คว้าได้เชือกลากมาจากที่
ยกมือกราบงามลงสามที
ชาตินี้น้องพลัดพ่อพลายแล้ว
กลัวอายจะตายไปคอยท่า
ชาติหน้าขอพบพ่อพลายแก้ว
อย่าให้อ้ายขุนช้างมาวี่แวว
ว่าแล้วแฝงม่านลกขึ้นมา
เกาะเสาเท้าปีนขึ้นถึงขื่อ
สองมือผูกคอให้แน่นหนา
พอตัวไกวไหวยวบถึงหลังคา
พอสายทองเข้ามาก็ตกใจ
อุ้มเอาวันทองร้องหวีดหวีด
ร้องแซ่แม่เอ๋ยมาไวไว
แล้วฉวยมีดมาตัดเชือกเสียได้
วันทองทําได้ผูกคอตาย ๆ

ページ15:

นางวันทองผูกคอตาย
แปลบทประพันธ์
ตายไปเสียเถิดจะดีกว่า คิดได้ดังนี้คว้าเชือกได้ ลากมาจากที่ ยกมือกราบอย่างงดงามสามครา
“ชาตินี้น้องพลัดพรากจากพ่อพลายแก้ว อยู่ไปก็กลัวต่อความอาย ขอตายไปคอยท่า ชาติหน้าหากยังมี
ขอให้ได้พบพ่อแก้วอีก ขอให้อย่าได้พานพบอ้ายขุนช้างอีกเลย” ว่าแล้วแฝงม่านลุกขึ้นมา เอามือจับเกาะ
เสาปีนขึ้นไปจนถึงขื่อ สองมือผูกขื่อและคอย่างแน่นหนา แล้วไกวตัวลง น้ำหนักตัวดึงเชือกไหวยวบไปถึง
หลังคา ประจวบกับสายทองเข้ามาพอดีก็ตกใจ รีบเข้ามาอุ้มวันทองร้องหวีดเสียงดังลั่น รีบฉวยมีดมาตัด
เชือกได้ทันเวลา แล้วร้องเรียกแม่ “แม่ มาเร็ว ๆ หน่อย วันทองผูกคอตาย”
พ
ตา!!
หน ง human

ページ16:

ขุนช้างได้นางวันทอง
วันทองหมองศรีมีแต่ทุกข์ ข้างขุนช้างเป็นสุขสําราญรื่น
รักนางพ่างเพียงจะกล้ำกลืน
เงินทองไม่น้อยร้อยกระบุง
ไปไหนก็มิให้เจ้าเหนื่อยพัก
แปลบทประพันธ์
หญิงอื่นหมื่นแสน ไม่รัก
พี่ก็มุ่งจะให้เจ้าบุญหนัก
ขี่คอผัวรักต่างช้างพลาย ฯ
วันทองอยู่ในห้วงความทุกข์ ฝ่ายขุนช้างรู้สึกสุข สำราญรื่นเริงแช่มชื่นยิ่งนัก
เพลานี้รู้สึกรักนางแทบอยากจะกลืนกินทุกวันเวลา “หญิงอื่นหมื่นแสน พี่ไม่รัก เงินทองพี่มี
ไม่น้อย เป็นร้อย ๆ กระบุง พี่ตั้งใจจะยกให้เจ้าทั้งหมดหนา ยามเมื่อเจ้าจะไปที่ใด พี่ก็มีให้
ๆ
เจ้าต้องเหนื่อยยาก จะให้ขี่คอผัวต่างขี่ช้างพลาย”

ページ17: